مقدمه

روغن موتور یکی از حیاتی ترین سیالات در خودرو است که نقش اصلی را در روانکاری، خنک کاری و محافظت از اجزای داخلی موتور ایفا میکند. بدون روغن موتور باکیفیت و مناسب، عملکرد موتور خودرو به سرعت دچار اختلال شده و ممکن است آسیب های جبران ناپذیری به آن وارد شود. در این مقاله، به بررسی انواع روغن موتور، ویژگی ها، استانداردها، نحوه انتخاب و تعویض آن میپردازیم.

1. وظایف اصلی روغن موتور

روغن موتور چندین وظیفه کلیدی در خودرو دارد:

الف) روانکاری قطعات متحرک

با تشکیل یک لایه نازک بین قطعات متحرک موتور (مانند پیستون، سیلندر و میللنگ)، اصطکاک و ساییدگی کاهش مییابد.

ب) خنک کاری موتور

روغن موتور با جذب حرارت تولیدشده در موتور و انتقال آن به کارتر یا رادیاتور، به خنک شدن موتور کمک میکند.

ج) جلوگیری از خوردگی و زنگ زدگی

روغنهای موتور مدرن دارای افزودنی های ضد خوردگی هستند که از زنگ زدگی قطعات فلزی موتور جلوگیری میکنند.

د) تمیزکنندگی موتور

روغن موتور ذرات کربن، گردوغبار و ناخالصی ها را جمع آوری کرده و از تجمع آنها در موتور جلوگیری میکند.

ه) آب بندی بین پیستون و سیلندر

روغن موتور به پر کردن فضای بین پیستون و سیلندر کمک کرده و از نشت گازهای احتراق جلوگیری میکند.

2. انواع روغن موتور

روغنهای موتور بر اساس پایه تولید به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:

الف) روغن موتور معدنی (Mineral)

• از نفت خام تصفیه شده تولید میشود.
• قیمت پایینتری دارد اما طول عمر کمتری نسبت به انواع دیگر دارد.
• مناسب خودروهای قدیمی با تکنولوژی ساده تر است.

ب) روغن موتور سنتتیک (Synthetic)

• در آزمایشگاه و با ترکیبات شیمیایی پیشرفته ساخته میشود.
• مقاومت بالایی در برابر حرارت و فشار دارد.
• طول عمر بیشتر و عملکرد بهتری در دمای بالا و پایین دارد.
• قیمت آن بالاتر از روغنهای معدنی است.

ج) روغن موتور نیمه سنتتیک (Semi-Synthetic)

• ترکیبی از روغن معدنی و سنتتیک است.
• تعادل مناسبی بین قیمت و عملکرد ارائه میدهد.
• برای خودروهای معمولی و نیمه پرفورمنس مناسب است.

3. درجه بندی روغن موتور

روغن موتور بر اساس دو استاندارد اصلی طبقه بندی میشود:

الف) درجه بندی SAE (گرانروی روغن)

انجمن مهندسان خودرو (SAE) روغنها را بر اساس ویسکوزیته (گرانروی) در دمای بالا و پایین دسته بندی میکند.

• عدد قبل از W (Winter): نشان دهنده روان بودن روغن در دمای سرد (مثلاً 5W یعنی روغن در دمای -30°C روان است).
• عدد بعد از W: نشان دهنده غلظت روغن در دمای بالا (مثلاً 40 یعنی روغن در دمای 100°C غلظت مناسبی دارد).

مثال:

• 5W-30: مناسب مناطق سردسیر
• 10W-40: مناسب مناطق معتدل
• 20W-50: مناسب مناطق گرمسیر

ب) استاندارد API (کیفیت روغن)

موسسه نفت آمریکا (API) روغنها را بر اساس کیفیت و عملکرد طبقهبندی میکند.

• حرف S (Spark): مخصوص موتورهای بنزینی (مثل SN, SP)
• حرف C (Compression): مخصوص موتورهای دیزلی (مثل CK-4, FA-4)

جدیدترین استانداردهای API:

• بنزینی: SP (بالاترین سطح)
• دیزلی: CK-4

ج) استاندارد ACEA (اروپایی)

استاندارد اروپایی ACEA نیز روغنها را برای خودروهای اروپایی دسته بندی میکند (مثل A3/B4, C3).

4. نحوه انتخاب روغن موتور مناسب

برای انتخاب روغن موتور مناسب باید به موارد زیر توجه کرد:

1. توصیه سازنده خودرو (دفترچه راهنمای خودرو)
2. شرایط آب وهوایی (سردسیر، گرمسیر یا معتدل)
3. نوع موتور (بنزینی، دیزلی، توربوcharged)
4. کاربرد خودرو (سواری، مسابقه ای، سنگین)

5. زمان تعویض روغن موتور

• روغن معدنی: هر ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ کیلومتر
• روغن نیمه سنتتیک: هر ۶۰۰۰ تا ۸۰۰۰ کیلومتر
• روغن سنتتیک: هر ۱۰۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰ کیلومتر

نکته: در صورت استفاده زیاد از خودرو در شرایط سخت (ترافیک سنگین، گردوغبار، باربری)، فاصله تعویض روغن باید کوتاهتر شود.

6. نشانه های نیاز به تعویض روغن موتور

• تیره شدن رنگ روغن
• کاهش سطح روغن در گیج روغن
• صدای غیرعادی موتور
• افزایش مصرف سوخت
• لرزش موتور

7. جمع بندی

روغن موتور نقش حیاتی در عملکرد و طول عمر موتور خودرو دارد. انتخاب روغن مناسب بر اساس استانداردهای SAE و API، تعویض به موقع و استفاده از روغن باکیفیت میتواند از هزینه های تعمیرات سنگین جلوگیری کند. همیشه توصیه میشود از روغنهای استاندارد و متناسب با توصیه های سازنده خودرو استفاده شود.