مقدمه

تسمه دینام (که با نام‌های تسمه پروانه، تسمه تایم یا تسمه V نیز شناخته می‌شود) یکی از اجزای حیاتی سیستم انتقال قدرت در خودرو است که نقش مهمی در عملکرد بهینه موتور ایفا می‌کند. این تسمه نیروی چرخش میل‌لنگ را به سایر قطعات مانند دینام، پمپ آب، کمپرسور کولر و پمپ هیدرولیک فرمان منتقل می‌کند. خرابی یا پارگی این تسمه می‌تواند منجر به مشکلات جدی در خودرو شود، بنابراین آشنایی با عملکرد، علائم خرابی و روش‌های تعویض آن ضروری است.

1. عملکرد تسمه دینام در خودرو

تسمه دینام یک حلقه لاستیکی مقاوم است که معمولاً به شکل دندانه‌دار یا V شکل طراحی می‌شود و وظیفه انتقال نیروی چرخشی میل‌لنگ به قطعات زیر را بر عهده دارد:

• دینام (آلترناتور): برای شارژ باتری و تأمین برق سیستم‌های الکتریکی خودرو.
• پمپ آب: برای گردش مایع خنک‌کننده در سیستم خنک‌ کاری موتور.
• کمپرسور کولر: در صورت وجود سیستم تهویه مطبوع.
• پمپ هیدرولیک فرمان: در خودروهای مجهز به فرمان هیدرولیک.

اگر تسمه دینام آسیب ببیند، این قطعات به درستی کار نمی‌کنند و ممکن است موتور بیش‌ازحد گرم شود یا باتری تخلیه شود.

2. انواع تسمه دینام

تسمه‌های دینام در دو نوع اصلی وجود دارند:

الف) تسمه V (V-Belt)

• قدیمی‌تر و معمولاً در خودروهای کلاسیک استفاده می‌شود.
• سطح مقطع ذوزنقه‌ای دارد و اصطکاک بالایی ایجاد می‌کند.

ب) تسمه تخت (Serpentine Belt)

• مدرن‌تر و در اکثر خودروهای جدید استفاده می‌شود.
• طراحی دندانه‌دار دارد و می‌تواند چندین قطعه را همزمان به حرکت درآورد.
• طول عمر بیشتری نسبت به تسمه V دارد.

3. علائم خرابی تسمه دینام

تشخیص به‌موقع خرابی تسمه دینام از آسیب‌های جدی به موتور جلوگیری می‌کند. برخی از نشانه‌های رایج خرابی آن عبارتند از:

الف) صدای جیرجیر یا سوت زیر کاپوت

• معمولاً ناشی از ساییدگی، شل شدن یا آلودگی تسمه است.
• ممکن است پس از روشن کردن خودرو یا هنگام افزایش دور موتور شنیده شود.

ب) روشن شدن چراغ هشدار باتری

• اگر دینام به دلیل خرابی تسمه نتواند باتری را شارژ کند، این چراغ روشن می‌شود.

ج) گرمای بیش‌ازحد موتور

• اگر تسمه پمپ آب را نچرخاند، سیستم خنک‌کننده از کار می‌افتد و موتور داغ می‌کند.

د) ترک‌خوردگی یا پارگی تسمه

• در صورت مشاهده ترک‌های عمیق یا رشته‌ شدن تسمه، باید فوراً تعویض شود.

ه) کاهش عملکرد سیستم‌های جانبی

• ضعیف شدن فرمان هیدرولیک یا خرابی کولر می‌تواند ناشی از خرابی تسمه باشد.

4. عمر مفید تسمه دینام و زمان تعویض آن

طول عمر تسمه دینام بسته به جنس و شرایط استفاده متفاوت است، اما به‌طور کلی:

• تسمه‌های V: حدود 40,000 تا 60,000 کیلومتر
• تسمه‌های دندانه‌دار (سرپانتین): 80,000 تا 120,000 کیلومتر

برخی سازندگان توصیه می‌کنند تسمه هر 5 سال یک‌بار تعویض شود، حتی اگر علائم خرابی ظاهر نشده باشد.

5. روش تعویض تسمه دینام

تعویض تسمه دینام نیاز به ابزار مناسب و آگاهی از مسیر صحیح نصب دارد. مراحل کلی تعویض به شرح زیر است:

الف) ابزار مورد نیاز

• آچار شلنگ یا آچار تسمه
• جک و پایه نگه‌دارنده (در صورت نیاز)
• تسمه دینام جدید (مطابق با مدل خودرو)

ب) مراحل تعویض

1. خودرو را خاموش و باتری را جدا کنید.
2. تسمه قدیمی را بررسی کنید تا مسیر نصب جدید را به خاطر بسپارید.
3. فشار دهنده تسمه (تنسور) را شل کنید تا تسمه قدیمی آزاد شود.
4. تسمه قدیمی را خارج کنید و آن را با نمونه جدید مقایسه کنید.
5. تسمه جدید را در مسیر صحیح قرار دهید و مطمئن شوید تمام پولی‌ها را درگیر کرده است.
6. تسمه را سفت کنید و از عدم شل بودن آن اطمینان حاصل کنید.
7. خودرو را روشن کنید و عملکرد تسمه را بررسی نمایید.

6. نگهداری و افزایش عمر تسمه دینام

• معاینه بصری ماهانه: ترک‌ها و ساییدگی‌ها را بررسی کنید.
• تمیز نگه‌داشتن تسمه: از تماس روغن و مواد شیمیایی با تسمه جلوگیری کنید.
• تنظیم کشش تسمه: تسمه نباید خیلی شل یا خیلی سفت باشد.

7. خطرات نادیده گرفتن تعویض تسمه دینام

• خرابی دینام و تخلیه باتری
• گرمایش بیش‌ازحد موتور و خطر ترکیدن رادیاتور
• از کار افتادن پمپ هیدرولیک و سخت شدن فرمان
• پارگی کامل تسمه و توقف خودرو در جاده

نتیجه‌گیری

تسمه دینام یکی از اجزای حیاتی در سیستم انتقال قدرت خودرو است که خرابی آن می‌تواند مشکلات پرهزینه‌ای ایجاد کند. با بررسی دوره‌ای و تعویض به‌موقع آن، می‌توان از خرابی‌های ناگهانی جلوگیری کرد. در صورت مشاهده هر یک از علائم خرابی، بهتر است به یک مکانیک متخصص مراجعه کنید تا از آسیب‌های جدی به موتور جلوگیری شود.